حمل‌ونقل بار در کریدور بین‌المللی حمل‌ونقل شمال–جنوب طی ۹ ماهه نخست سال ۲۰۲۶، در مقایسه با مدت مشابه سال ۲۰۲۵، ۹٫۶ درصد افزایش یافت. حجم بار در شاخه ترانس‌خزری این کریدور با سرعت بیشتری در حال افزایش است.
بر اساس اعلام دفتر مطبوعاتی شرکت سهامی عام راه‌آهن روسیه (RZD)، از ژانویه تا سپتامبر، ۸٫۹ میلیون تن انواع کالا از طریق کریدور بین‌المللی حمل‌ونقل شمال–جنوب جابه‌جا شده است. در سپتامبر ۲۰۲۶ نیز حجم بار حمل‌شده از طریق این کریدور به ۱٫۱ میلیون تن رسید که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، ۳۲٫۲ درصد افزایش نشان می‌دهد.
حمل‌ونقل بار در شاخه غربی کریدور شمال–جنوب که از خاک جمهوری آذربایجان عبور می‌کند، ۹٫۲ درصد و در شاخه ترانس‌خزری ۱۹٫۳ درصد افزایش یافته است .این شرکت آماری درباره شاخه شرقی کریدور که از قزاقستان و ترکمنستان عبور می‌کند، ارائه نکرده است.
مسئولان شرکت راه‌آهن روسیه اعلام کردند: «توسعه کریدور شمال–جنوب همچنان یکی از اولویت‌های فعالیت راه‌آهن روسیه است. این مسیر فرصت‌های جدیدی را برای صادرکنندگان روسی فراهم می‌کند و به تقویت ظرفیت ترانزیتی کشور کمک می‌کند. این شرکت با همکاری همتایان خارجی خود، در حال توسعه زیرساخت‌ها با هدف افزایش ظرفیت عبوری کریدور است.»
یادآوری می‌شود که در حاشیه هشتادوسومین نشست شورای حمل‌ونقل ریلی کشورهای عضو جامعه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (CIS) که در نوامبر ۲۰۲۵ در باکو برگزار شد، مدیران راه‌آهن روسیه، ایران و جمهوری آذربایجان تفاهم‌نامه سه‌جانبه‌ای را با هدف تعیین تعرفه‌های یکپارچه و رقابت‌پذیر برای حمل‌ونقل سراسری و توسعه خدمات لجستیکی در مسیر غربی کریدور شمال–جنوب امضا کردند. هدف از توافقات صورت‌گرفته، دستیابی به ثبات قیمت‌های حمل‌ونقل بار در این مسیر است.
آلگ بلازیوراف، مدیرعامل و رئیس هیئت‌مدیره شرکت راه‌آهن روسیه، در توضیح امضای این سند اظهار داشت: «دستگاه‌های راه‌آهن برای یک دوره زمانی مشخص، هزینه‌ها و شرایط حمل‌ونقل را تضمین می‌کنند و از این طریق، شرایط مناسب‌تری را برای صاحبان کالا فراهم می‌آورند.»
همچنین این شرکت در حال اجرای طرح گسترده بازسازی زیرساخت‌ها در مرز روسیه و جمهوری آذربایجان است. در همین راستا، برنامه‌ریزی شده است ظرفیت ایستگاه سامور-۲ تا سال ۲۰۲۸ به ۲۰ میلیون تن افزایش یابد.
ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه، در نشست عمومی بیست‌وسومین نشست سالانه باشگاه بین‌المللی گفت‌وگوی «والدای»، بار دیگر تأکید کرد که روسیه آمادگی دارد در احداث بخش تکمیل‌نشده رشت–آستارا در شاخه غربی کریدور شمال–جنوب، واقع در خاک ایران، مشارکت کند. رئیس‌جمهور روسیه در این خصوص اظهار داشت: «ما آماده‌ایم منابع اعتباری موردنیاز را تأمین کنیم. مسئله این است که دوستان ایرانی ما در مرحله کنونی، سهم خود از کار را به انجام برسانند.» منظور از این موضوع، تملک اراضی موردنیاز برای احداث خط‌آهن است. به گفته طرف ایرانی، این فرایند به پایان رسیده است؛ با این حال، کارشناسان روس در گفت‌وگو با نشریه «گودوک» رقم ۱۲۵ کیلومتر از مجموع ۱۶۲ کیلومتر اراضی موردنیاز را مطرح می‌کنند.
یکی از این کارشناسان خاطرنشان می‌کند :«اقدامات انجام‌شده برای توسعه کریدور شمال–جنوب نتیجه‌بخش بوده و امکان افزایش حجم حمل‌ونقل را فراهم کرده است؛ آن هم با وجود تشدید تنش‌ها در خاورمیانه و پیچیده‌تر شدن زنجیره‌های لجستیکی.» پس از حملات ایالات متحده آمریکا و اسرائیل به ایران، بیشتر تحلیلگران انتظار داشتند حجم حمل‌ونقل در این مسیر کاهش یابد یا حتی به‌طور کامل متوقف شود.
به اعتقاد الکساندر کاراوایِف، کارشناس مؤسسه مطالعات راهبردی خزر، افزایش سریع حجم حمل‌ونقل در ماه سپتامبر و رشد بیش از پیش حمل‌ونقل در مسیر ترانس‌خزری، ناشی از افزایش جابه‌جایی غلات است. بر اساس داده‌های شرکت تحلیلی «پروزِرنو»، ایران در فصل زراعی جاری، به لطف محموله‌هایی که از مسیر دریای خزر ارسال شده‌اند، به بزرگ‌ترین خریدار غلات روسیه تبدیل شده است.
الکساندر کاراوایِف در این زمینه توضیح می‌دهد: «حمل غلات مستلزم استفاده از وسایل نقلیه‌ای است که بتوانند در هر نوبت بیشترین حجم ممکن را جابه‌جا کنند. در این زمینه، طبیعتاً کشتی‌های فله‌بر در جایگاه نخست قرار دارند و پس از آن، حمل‌ونقل ریلی قرار می‌گیرد.» افزایش تقاضا موجب دو برابر شدن هزینه کرایه حمل دریایی در دریای خزر و افزایش مدت انتظار در بنادر شده است.
به گفته این تحلیلگر، در حال حاضر زیرساخت‌های بندری حوزه خزر تحت فشار بیش از ظرفیت قرار دارند. این وضعیت، ضرورت توسعه سایر بخش‌های کریدور شمال–جنوب را برای انتقال بار از طریق راه‌آهن نشان می‌دهد.
دمیتری کوپتف
Read next content