عملیات احداث راهآهن ترانسافغان ممکن است از نیمه دوم سال ۲۰۲۷ آغاز شود. این موضوع را جاسوربک چورییف، معاون وزیر حملونقل ازبکستان، اعلام کرد. با این حال، به اعتقاد کارشناسان، پیش از آغاز اجرای پروژه، برقراری صلح و ثبات میان افغانستان و پاکستان ضروری است. به گفته جاسوربک چورییف، مطالعات امکانسنجی فنی و اقتصادی این پروژه تا پایان سال جاری میلادی تکمیل خواهد شد. این مطالعات با همکاری متخصصان ازبکستانی و روسی در حال انجام است.
توافقنامه آغاز مراحل اجرایی پروژه میان وزارتخانههای حملونقل روسیه و ازبکستان، همچنین شرکت راهآهن روسیه و شرکت راهآهن ازبکستان، در تاریخ ۸ آوریل ۲۰۲۵ به امضا رسید. متعاقب آن، در ژوئیه ۲۰۲۵، ازبکستان، افغانستان و پاکستان نیز توافقنامه احداث این خطآهن را امضا کردند.
این خطآهن علاوه بر فراهم کردن دسترسی افغانستان به پاکستان و بنادر این کشور در دریای عرب، کوتاهترین مسیر دسترسی کشورهای آسیای مرکزی به مسیرهای حملونقل دریایی را نیز فراهم خواهد کرد. همچنین، راهآهن ترانسافغان بهعنوان بخشی از کریدور حملونقل برنامهریزیشده بلاروس–روسیه–قزاقستان–ازبکستان–افغانستان–پاکستان مورد توجه قرار دارد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده در منابع عمومی، مسیر نهایی پروژه بر اساس کوتاهترین گزینه انتخاب شده و از مسیر ترمذ – مزارشریف – کابل – پیشاور به طول تقریبی ۶۴۹ کیلومتر عبور خواهد کرد. برآورد میشود هزینه اجرای این پروژه حدود ۷ میلیارد دلار باشد که بهطور قابلتوجهی بیش از برآورد اولیه ۴٫۸ میلیارد دلار است. بر اساس محاسبات انجامشده، متوسط هزینه ساخت هر کیلومتر خطآهن در مناطق هموار حدود ۴ میلیون دلار و در مناطق کوهستانی حدود ۱۰ میلیون دلار خواهد بود.
جاسوربک چورییف همچنین اعلام کرد که سرمایهگذاران خارجی از امارات متحده عربی، قطر و قزاقستان علاقهمندی خود را برای مشارکت در اجرای این پروژه ابراز کردهاند.
پیش از انتخاب مسیر فعلی، گزینههای طولانیتری از جمله مزارشریف–هرات–دلارام–قندهار–چمن و ترمذ–نایبآباد–لوگر–خرلاچی نیز مورد بررسی قرار گرفته بود. اگرچه اجرای این مسیرها مستلزم هزینه بیشتری بود، اما به دلیل اتصال مناطق دورافتاده افغانستان به شبکه ریلی، میتوانست آثار و منافع اقتصادی گستردهتری برای این کشور به همراه داشته باشد.
قضاوت درباره اینکه رقم اعلامشده تا چه اندازه واقعبینانه و نهایی است، دشوار است؛ زیرا نهادهای مسئول حملونقل در ازبکستان، افغانستان و پاکستان تمایل چندانی به انتشار جزئیات پروژه ندارند. گریگوری میخایلوف، سردبیر پایگاه تخصصی Logistan، در اینباره میگوید: «با توجه به تجربه پروژههای بزرگ چند میلیارد دلاری مشابه، میتوان گفت که احتمالاً در حدود ۷۰ درصد موارد، پروژهها یا با تأخیر نسبت به برنامه اولیه اجرا میشوند، یا هزینه نهایی آنها از برآوردهای اولیه فراتر میرود، یا هر دو اتفاق بهطور همزمان رخ میدهد.» به اعتقاد گریگوری میخایلوف، این پروژه در مجموع، بهویژه از منظر توسعه مسیرهای ارتباطی جنوبی برای کشورهای آسیای مرکزی، دارای اهمیت است. با این حال، وی معتقد است که برای ازبکستان، اجرای این طرح در شرایط کنونی در زمره اولویتهای اصلی قرار ندارد.
وی در این خصوص توضیح میدهد: «ازبکستان پیش از هر چیز به ارتقای اتصال شبکه حملونقل داخلی، توسعه زیرساختهای لجستیکی شامل پایانههای کانتینری، انبارها، ایجاد زنجیره سرد و سایر زیرساختهای مشابه نیاز دارد. به نظر من، سرمایهگذاری در این حوزهها هزینه کمتری در بر خواهد داشت و در مقایسه با پروژه ترانسافغان، منافع اقتصادی بسیار بیشتری ایجاد خواهد کرد.»
به گفته این تحلیلگر، در شرایط فعلی دو مانع اساسی بر سر راه اجرای پروژه وجود دارد:
نخست، ابهام در تأمین مالی پروژه است. وی تأکید میکند که تاکنون تنها از برنامهها و اعلام آمادگیها سخن گفته شده، اما هنوز مشخص نیست چه طرفهایی، با چه سازوکار و تحت چه شرایطی، تأمین مالی این پروژه را بر عهده خواهند گرفت.
دوم، شرایط سیاسی و امنیتی منطقه است. راهآهن ترانسافغان قرار است در آینده ازبکستان، افغانستان و پاکستان را به یکدیگر متصل کند، اما به گفته میخایلوف: «ساخت راهآهن در شرایطی که افغانستان و پاکستان حملات متقابل موشکی و هوایی علیه یکدیگر انجام میدهند، بسیار دشوار است. ابتدا باید وضعیت مرزها و همکاری میان دو کشور به ثبات برسد و سپس اجرای چنین پروژهای در دستور کار قرار گیرد.»
دیمیتری کوپتف
Read next content