مارات زمباتوف، مدیر مرکز مطالعات میانرشتهای مؤسسه مدیریت دولتی و شهری «مدرسه عالی اقتصاد»، عضو شورای تجاری روسیه–عمان وابسته به اتاق بازرگانی و صنایع فدراسیون روسیه، کارشناس گروه حملونقل و زیرساخت شورای تجاری بریکس و کاندیدای علوم اقتصادی، اظهار داشت: «در شهر سنپترزبورگ، مجمع اقتصادی بینالمللی برگزار شد. از ۳ تا ۶ ژوئن، نمایندگان ۱۴۲ کشور در صدها نشست تخصصی شرکت کردند. در چارچوب این مجمع، تعداد ۱۰۸۴ توافقنامه به ارزش مجموع ۶٫۶۴۲ تریلیون روبل به امضا رسید. همچنین، عربستان سعودی به عنوان کشور مهمان افتخاری این رویداد انتخاب شد. یکی از نتایج عملی این جایگاه مشارکتی، امضای ۳۰ توافقنامه مشترک میان روسیه و عربستان سعودی بود که در آنها همکاریهای حوزه انرژی نقش محوری ایفا میکرد. افزون بر بخش انرژی، موضوعاتی همچون گردشگری، آموزش و حملونقل نیز مورد توجه و مذاکره قرار گرفت.
هیئت عربستان سعودی به ریاست شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی این کشور، در این مجمع حضور یافت. از جمله شرکتکنندگان و سخنرانان نشستهای عربستان میتوان به بندر بن ابراهیم الخریف، وزیر صنعت و منابع معدنی، و صالح بن ناصر الجاسر، وزیر حملونقل و لجستیک، اشاره کرد. غرفه ملی عربستان سعودی با مساحتی حدود ۴۰۰ مترمربع برپا شده بود. گفتوگوی تجاری روسیه و عربستان بر محور بررسی و تبادل نظر پیرامون دستورکارهای سرمایهگذاری، صنعتی، انرژی و حملونقل ـ لجستیک متمرکز بود.
بخش حملونقل و تحول دیجیتال مجمع شامل نشستی بود تحت عنوان «تکامل دیجیتال حملونقل: پلتفرمها چگونه قواعد بازی را تغییر میدهند» که در آن راهکارهای مبتنی بر پلتفرم، سازوکار «پنجره واحد»، تبادل الکترونیکی اسناد و کاهش هزینهها در زنجیرههای تأمین مورد بحث قرار گرفت. همچنین بهطور ویژه پلتفرم ملی دیجیتال حملونقل و لجستیک «لوتوس» بررسی شد.
شرکت راهآهن روسیه (RZD) نیز توافقنامههای تکمیلی با اپراتورهای حمل بار به منظور افزایش بهرهوری در استفاده از ناوگان واگنهای باری امضا کرد. تاکنون ۶۸ اپراتور با مجموع ناوگانی بیش از ۸۴۰ هزار واگن به این توافقها پیوستهاند که حدود ۶۰ درصد از کل ناوگان باری شبکه راهآهن را تشکیل میدهد.»
در بخش حملونقل دریایی، توافقنامهای میان آژانس فدرال حملونقل دریایی و رودخانهای روسیه، شرکت «روسمورپورت»، شرکت «نووروسسمنت» و مؤسسه طراحی و مهندسی «پتون» به منظور نوسازی زیرساختهای حملونقل آبی به امضا رسید. همچنین توافقنامهای میان دولت شهر سنپترزبورگ و پایانه نفتی سنپترزبورگ برای نوسازی ظرفیتهای عملیاتی در بندر بزرگ سنپترزبورگ منعقد شد که حجم سرمایهگذاری پیشبینیشده در آن بالغ بر ۶ میلیارد روبل است.
در خصوص مسیر دریایی شمال و کریدور حملونقل ترانسآرکتیک، الکسی لیخاچف، رئیس شرکت «روساتم»، از آمادگی این مسیرها برای جابهجایی بیش از ۱۰۰ میلیون تن بار تا سال ۲۰۳۰ خبر داد. در جریان بررسی الگوی آینده این کریدور، اهدافی معادل ۷۰ تا ۱۰۹ میلیون تن تا سال ۲۰۳۰ و ۱۵۰ میلیون تن تا سال ۲۰۳۵ در سناریوی پایه تعیین شد که تحقق آن مستلزم گذار به ناوبری و کشتیرانی در تمام طول سال خواهد بود.
در نشست عمومی مجمع، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور فدراسیون روسیه، از آغاز مرحلهای جدید در توسعه و نوسازی ناوگان تجاری و یخشکن کشور، ساخت نسلهای جدید نفتکشها و سایر شناورها، و همچنین هدفگذاری برای قرار گرفتن روسیه در میان ده کشور برتر جهان از نظر مجموع تناژ ناخالص ناوگان تجاری سخن گفت. در همین راستا، به دولت فدراسیون روسیه و وزارت حملونقل مأموریت داده شد تا ارجحیت ثبت کشتیها تحت پرچم روسیه را افزایش دهند.
از اول سپتامبر ۲۰۲۶، اسناد الکترونیکی حملونقل برای تمامی فعالان حوزه حمل بار الزامی خواهد شد و این امر سازوکارهای اداری بازار را بهطور بنیادین دگرگون میکند؛ بهگونهای که بارنامه کاغذی جایگاه محوری خود را در چرخه عملیاتی از دست داده و «ردپای دیجیتال محموله» جایگزین آن خواهد شد. در همین چارچوب، توافقنامهای میان گروه شرکتهای «دِلا» و گروه شرکتهای «آسترال» برای خودکارسازی فرایند گردش اسناد در سامانه دولتی اسناد الکترونیکی حملونقل به امضا رسید. با این حال، ظرفیتها و فرصتهای همکاری جدید حملونقلی و لجستیکی با عربستان سعودی از جمله در حوزه تبادل و گردش الکترونیکی اسناد هنوز به اندازه همکاریهای تثبیتشده با شرکای اماراتی، از جمله عملیات ترانشیپمنت و تخلیه و بارگیری در بندر جبلعلی و همکاری با شرکت بزرگ اماراتی DP World، روشن و مشخص به نظر نمیرسد.
در جریان برگزاری مجمع و در چارچوب نشست «روسیه – عربستان سعودی»، موضوع چشمانداز جامع همکاریهای دو کشور نیز مورد بررسی قرار گرفت. این رویکرد در نشریهای با عنوان «عربستان سعودی؛ کشور مهمان افتخاری مجمع اقتصادی بینالمللی سنپترزبورگ ۲۰۲۶» ارائه شده است. این اثر به سفارش بنیاد «روسکنگرس» و توسط مؤسسه مدیریت دولتی و شهری مدرسه عالی اقتصاد روسیه بهطور ویژه برای این مجمع تهیه شده است. در این کتاب، ابعاد و ظرفیتهای همکاری حملونقلی و لجستیکی میان دو کشور نیز تشریح شده است. عربستان سعودی یکی از اهداف راهبردی توسعه خود را ایجاد یک هاب منحصربهفرد حملونقل و لجستیک میان سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا اعلام کرده است. در مقابل، روسیه به عنوان کشوری برخوردار از بزرگترین فضای ترانزیتی جهان، قادر است به این هاب جایگاهی با اهمیت و کارکرد جهانی ببخشد.
امروزه ظرفیتهای ترانزیتی عربستان سعودی تا حد زیادی بر شبکه توسعهیافته بنادر این کشور از سواحل خلیج فارس تا کرانههای دریای سرخ و همچنین شبکه راهآهنی با طول بیش از ۵۵۰۰ کیلومتر استوار است. با این حال، این میزان پایان مسیر توسعه نیست. صالح بن ناصر الجاسر، وزیر حملونقل و لجستیک عربستان سعودی، از برنامهریزی برای گسترش این شبکه به بیش از ۸۰۰۰ کیلومتر خبر داده است. شبکه ریلی شمالی، شهر ریاض را به مرز اردن متصل میکند و شبکه شرقی، ارتباط میان ریاض و سواحل خلیج فارس را برقرار میسازد. در شرایط تداوم منازعات منطقهای، جغرافیای شبکه راهآهن عربستان سعودی به یک مسیر عملیاتی و کاربردی برای حملونقل بینالمللی تبدیل شده است. اداره راهآهن عربستان سعودی (Saudi Arabia Railways) یک کریدور بینالمللی ریلی را از بنادر شرقی واقع در خلیج فارس تا گذرگاه مرزی الحدیثه در مرز اردن راهاندازی کرده است. طول این مسیر بیش از ۱۷۰۰ کیلومتر بوده و هر قطار در آن قادر است بیش از ۴۰۰ کانتینر را حمل کند.
این خط ریلی جایگاه عربستان سعودی را در معادلات منطقهای دگرگون میکند. بنادر دمام و جبیل از طریق این مسیر به یک دسترسی زمینی مستقیم به اردن دست مییابند. همچنین از طریق گذرگاه الحدیثه، مسیر ارتباطی به سواحل دریای مدیترانه گشوده میشود و از آنجا، از طریق بنادر شرق مدیترانه، امکان اتصال به بنادر یونانی پیرائوس و تسالونیکی فراهم میگردد؛ بنادری که دروازه ورود کالاهای شرقی به کریدورهای حملونقل فرااروپایی محسوب میشوند.
در این چارچوب، عربستان سعودی بهعنوان یک قدرت برتر منطقهای با زیرساختهای پیشرفته حملونقل ایفای نقش میکند. اتصال ریلی میان سواحل خلیج فارس و دریای مدیترانه، این کشور را به دارنده یکی از منحصربهفردترین مسیرهای ترانزیتی منطقه تبدیل کرده است. از سوی دیگر، همافزایی احتمالی میان ظرفیتهای حملونقلی عربستان سعودی و روسیه، با تکیه بر کریدور بینالمللی حملونقل «شمال ـ جنوب» روسیه، میتواند چشمانداز لجستیکی و ترانزیتی اوراسیا را بهطور بنیادین دگرگون سازد. منطق پایهای اتصال فضای ترانزیتی روسیه، دریای خزر و اقیانوس هند، بُعدی جدید به دورنمای اتصال مسیرهای حملونقل اوراسیایی میبخشد و فرصتهای تازهای را برای توسعه شبکههای ترانزیتی بینقارهای فراهم میآورد.
با تشدید تنشها در منطقه خلیج فارس، بخشی از صاحبان کالا و فعالان حوزه حملونقل بینالمللی، ظرفیتهای ترانشیپ و جابهجایی بار در بنادر امارات متحده عربی را نیازمند ایجاد مسیرها و گزینههای مکمل و پشتیبان ارزیابی میکنند. عربستان سعودی چنین ظرفیتی را فراهم میسازد. اگر این فرصت با نگاهی راهبردی و متوازن مورد بررسی قرار گیرد، میتوان دریافت که کریدور بینالمللی «شمال ـ جنوب» دیگر صرفاً یک مسیر منطقهای نیست، بلکه به راهکاری فرامنطقهای و میانقارهای برای اتصال آفریقا و اوراسیا تبدیل میشود. در این چارچوب، عربستان سعودی صرفاً جایگزینی صوری برای ظرفیتهای بندری دبی محسوب نمیشود، بلکه به یکی از بازوهای مهم و آیندهدار حملونقل اوراسیا با زیرساخت ریلی مستقل و گسترده بدل میگردد. راهآهن شمالی این کشور تا گذرگاه مرزی الحدیثه امتداد مییابد؛ بنادر غربی آن به سوی آفریقا جهتگیری دارند و بنادر شرقی آن با حوزه خلیج فارس در ارتباط مستقیم هستند.
برای روسیه، این تحولات معنای جدیدی به نتایج و دستاوردهای مجمع اقتصادی بینالمللی سنپترزبورگ میبخشد. اسناد الکترونیکی حملونقل امکان ردیابی و رهگیری کامل محمولهها را فراهم میکنند؛ کریدور «شمال ـ جنوب» یک شریان راهبردی برای دسترسی به اقیانوس هند ایجاد میکند؛ و عربستان سعودی و عمان نیز مسیرهای جنوبی اتصال به قاره آفریقا را در اختیار قرار میدهند.
بدینترتیب، ستون فقرات جدیدی برای نظام لجستیک اوراسیا در حال شکلگیری است. بخش شمالی این ساختار از طریق روسیه و دریای خزر امتداد مییابد؛ بخش جنوبی آن به عمان و عربستان سعودی متصل میشود؛ و امتداد آفریقایی آن بر ظرفیتهای دریای سرخ و بنادر اقیانوس هند تکیه دارد. در همین نقطه است که چشمانداز آینده لجستیک اوراسیا شکل میگیرد و معماری جدیدی از پیوندهای حملونقلی و ترانزیتی میان قارهها پدیدار میشود.
Read next content