هفته گذشته در خبرگزاری بینالمللی «روسیه امروز» میزگردی با عنوان «محور جدید تجارت: مهمترین مسیرهای لجستیکی امروز» برگزار شد. کارشناسان روسی و خارجی در این نشست به بررسی شکلگیری و عملکرد کریدورهای بینالمللی حملونقل در شرایط جدید ژئوپلیتیکی پرداختند. کازبِک مایگلدینوف، رئیس بنیاد «انجمن پژوهشگران چین» در قزاقستان، در جریان این نشست اظهار داشت که کریدورهای حملونقل از صرف زیرساختهای فیزیکی به ابزاری در خدمت راهبردهای کلان تبدیل شدهاند. وی یادآور شد که قزاقستان تنها کشور آسیای مرکزی است که «مفهوم توسعه زیرساختهای حملونقل و لجستیک تا سال ۲۰۳۰» را به تصویب رسانده است.
تمرکز بر کریدور میانیЯ
ایده اصلی این مفهوم، توسعه «مسیر بینالمللی حملونقل ترانسکاسپین» موسوم به «کریدور میانی» است. در این مسیر، محمولههای چینی از طریق خاک قزاقستان منتقل شده، سپس از دریای خزر به جمهوری آذربایجان رسیده و از طریق گرجستان و ترکیه راهی اروپا میشوند. بر اساس گزارشی که سال گذشته ارائه شد، حجم بار جابهجا شده از طریق این کریدور در فاصله سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ پنج برابر افزایش یافته و از ۸۴۰ هزار تن به ۴٫۱۲ میلیون تن رسیده است. با این حال، کازبِک مایگلدینوف اذعان کرد که مسیر ترانزیتی «چین ـ اروپا ـ چین» از طریق خاک روسیه همچنان «برتری قاطع خود را از تمامی جهات» حفظ کرده است؛ از جمله از نظر سطح توسعه زیرساختها و سهولت حملونقل بدون نیاز به تخلیه و بارگیری مکرر کالاها. وی در عین حال تأکید کرد که نباید کریدور میانی را رقیب مستقیم مسیر روسیه تلقی کرد، بلکه این مسیر بیشتر نقش مکمل را ایفا میکند.
به گفته مایگلدینوف، کریدور میانی در حال حاضر در نقطهای تعیینکننده قرار دارد. برآورد بانک اروپایی بازسازی و توسعه نشان میدهد که برای توسعه این مسیر، حدود ۱۹ میلیارد یورو سرمایهگذاری مورد نیاز است. از یک سو، توسعه این کریدور تحت تأثیر انگیزههای قدرتمند ژئوپلیتیکی و تمایل چین به متنوعسازی مسیرهای ترانزیتی قرار دارد. از سوی دیگر، این مسیر همچنان از نظر ساختاری آسیبپذیر است؛ ظرفیت آن ۲۰ تا ۳۰ برابر کمتر از مسیر شمالی بوده و هزینه تمامشده حملونقل در آن بالاتر است. افزون بر این، کاهش سطح آب دریای خزر نیز مخاطرات مضاعفی برای این کریدور ایجاد کرده است. کازبِک مایگلدینوف در جمعبندی سخنان خود اظهار داشت «برخی پیشبینیها حاکی از آن است که در صورت انجام سرمایهگذاریهای لازم و اجرای اصلاحات ساختاری، کریدور میانی قادر خواهد بود تا سال ۲۰۳۰ حجم جابهجایی بار را تا سه برابر افزایش داده و به ۱۱ میلیون تن برساند و همچنین زمان ترانزیت را به نصف کاهش دهد. به اعتقاد من، این مسیر باید بهعنوان سومین مؤلفه در معماری چندکریدوری در حال شکلگیری در اوراسیا تلقی شود».
کریدورها بهعنوان ابزار نفوذ
سرگی لوکونین، رئیس بخش اقتصاد و سیاست چین در مرکز مطالعات آسیا ـ اقیانوسیه مؤسسه اقتصاد جهانی و روابط بینالملل آکادمی علوم روسیه، معتقد است که «محور جدید تجارت» هنوز شکل نگرفته و تغییرات انقلابی در حوزه لجستیک رخ نداده است. به گفته وی، بخش عمده تجارت میان آسیای اقیانوسیه و اروپا همچنان از طریق مسیرهای دریایی انجام میشود و انتقال این حجم از مبادلات به کریدورهای زمینی عملاً امکانپذیر نیست، زیرا حملونقل دریایی همواره ارزانتر از حملونقل ریلی خواهد بود. با این حال، این کارشناس تأکید کرد که در لجستیک جهانی نشانههایی از تغییر مشاهده میشود؛ تحولاتی که هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارند اما تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی اخیر شتاب گرفتهاند. از جمله این روندها میتوان به افزایش اهمیت کریدورهای حملونقل درونقارهای اشاره کرد.
لوکونین اظهار داشت: «چین با دقت روند توسعه کریدورهای حملونقل را دنبال میکند و سرمایهگذاریهای قابلتوجهی در این حوزه انجام میدهد. با این حال باید در نظر داشت که برای چین، کریدورهای حملونقل صرفاً یک موضوع لجستیکی نیستند؛ بلکه تا حدی بهعنوان برنامههایی برای حمایت از گسترش فعالیتهای تجاری شرکتهای چینی در خارج از کشور عمل میکنند.» وی افزود که چین به مرحلهای از توسعه رسیده است که دیگر نمیتواند صرفاً در چارچوب مرزهای خود رشد کند و کریدورهای حملونقل به ابزاری برای ایجاد بازارهای جدید، از جمله در آسیای مرکزی، تبدیل شدهاند.
وان ییوی، مدیر مرکز مطالعات اروپایی دانشگاه خلق چین، نیز دیدگاه خود را در این زمینه مطرح کرد. به گفته وی، شرط اساسی برای عملکرد مؤثر کریدورهای حملونقل، تأمین امنیت است. او همچنین تأکید کرد که برای تضمین کارکرد پایدار و بلندمدت این کریدورها، باید بر اصل منافع متقابل تکیه کرد. وی توضیح داد: «به همین دلیل، روسیه و چین نهتنها در سطح دولتهای مرکزی بلکه در سطح مناطق نیز همکاری میکنند. این امر بهواسطه تکمیلکنندگی اقتصادهای دو کشور امکانپذیر شده است.» به اعتقاد وان ییوی، همچنین لازم است نظام جدیدی برای تسویهحسابهای مالی ایجاد شود که وابستگی به دلار آمریکا را کاهش دهد. وی اظهار داشت: «در خصوص روابط میان چین، روسیه و کشورهای آسیای مرکزی در این حوزه باید توجه داشت که ما منابع لازم را در اختیار داریم؛ ما ارز چین و سایر ارزها را داریم. در واقع به یک بانک جدید نیاز داریم که مسئولیت انجام این تسویهحسابها را بر عهده بگیرد.»
منافع متقابل
دیمیتری کوپتف
Read next content