گمرک؛ در انتظار جریان ترانزیت

قزاقستان به‌عنوان آخرین کشور عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU)، موافقت‌نامه ایجاد نظام یکپارچه ترانزیت گمرکی را به تصویب رساند. اجرای مفاد این موافقت‌نامه زمینه ایجاد حمل‌ونقل بدون وقفه کالا و افزایش ظرفیت ترانزیتی کشورهای عضو اتحادیه را فراهم خواهد کرد.

هفته گذشته، قاسم‌ژومارت توکایف، رئیس‌جمهور قزاقستان، قانون تصویب موافقت‌نامه نظام یکپارچه ترانزیت گمرکی اتحادیه اقتصادی اوراسیا را امضا کرد. پیش از این، روسیه، بلاروس، قرقیزستان و ارمنستان نیز این سند را تصویب کرده بودند. این موافقت‌نامه که در ۲۶ دسامبر ۲۰۲۴ به امضا رسید، با هدف ایجاد زنجیره لجستیکی یکپارچه و بدون وقفه در چارچوب توافق‌های دوجانبه میان اتحادیه اقتصادی اوراسیا و کشورهای همجوار تدوین شده است.

کمیسیون اقتصادی اوراسیا (EEC) در زمان اعلام این توافق تأکید کرده بود: «هدف این طرح، افزایش سرعت و کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل از طریق به‌کارگیری فناوری‌های دیجیتال و همچنین کاهش احتمال بروز خطا در فرآیند حمل کالا است؛ موضوعی که در نهایت به نفع مصرف‌کننده نهایی خواهد بود». بر اساس این موافقت‌نامه، از جمله اظهارنامه الکترونیکی واحد ترانزیت در سراسر قلمرو اتحادیه اقتصادی اوراسیا به اجرا گذاشته خواهد شد و همچنین سازوکار واحد تضمین پرداخت مالیات‌ها و عوارض گمرکی ایجاد می‌شود.

علاوه بر این، کشورهای عضو اتحادیه، پلمب‌های الکترونیکی ردیابی صادرشده توسط کشورهای ثالثی را به رسمیت خواهند شناخت که توافق‌نامه‌های مربوطه را با اتحادیه منعقد کرده باشند. رهگیری محموله‌های تجاری با استفاده از این پلمب‌ها در سراسر قلمرو اتحادیه اقتصادی اوراسیا از ۱۱ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شده است.

سرگی شکِلیایف، وزیر مسئول همکاری‌های گمرکی در کمیسیون اقتصادی اوراسیا، اعلام کرد که روند لازم برای لازم‌الاجرا شدن این موافقت‌نامه در مراحل پایانی قرار دارد. با این حال، اجرای عملی آن منوط به پیوستن دست‌کم یک کشور غیرعضو اتحادیه به این سازوکار خواهد بود. به گفته وی، ازبکستان و چین به‌عنوان نخستین شرکای بالقوه برای پیوستن به این نظام یکپارچه ترانزیت گمرکی در اولویت قرار دارند.

ازبکستان پیش‌تر علاقه‌مندی خود را برای پیوستن به نظام یکپارچه ترانزیت گمرکی اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) اعلام کرده است. قُوات رحیموف، مدیر اداره قوانین گمرکی و رویه‌های اجرایی کمیسیون اقتصادی اوراسیا (EEC)، در جریان برگزاری همایش «کریدورهای حمل‌ونقل اوراسیا؛ افق‌ها و فرصت‌های جدید» در دسامبر سال گذشته، این موضوع را در گفت‌وگو با روزنامه گودوک مطرح کرده بود (شماره ۱۸۴، مورخ ۹ دسامبر ۲۰۲۵).

به گفته وی، مذاکرات با چین نیز در چارچوب زیرکمیته دوجانبه همکاری‌های گمرکی میان طرفین در حال انجام است.

دیمیتری بارانوف، کارشناس ارشد شرکت مدیریت سرمایه‌گذاری Finam Management، انتخاب ازبکستان و چین به‌عنوان شرکای اولویت‌دار این طرح را کاملاً منطقی ارزیابی می‌کند. به اعتقاد وی، ازبکستان به‌عنوان یکی از همسایگان راهبردی در آسیای مرکزی، نقش مهمی در تسهیل فرآیندهای لجستیکی در منطقه کشورهای مستقل مشترک‌المنافع (CIS) ایفا می‌کند و همکاری با این کشور می‌تواند به افزایش حجم مبادلات تجاری میان کشورهای منطقه منجر شود. وی همچنین تأکید می‌کند که چین، به‌عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری کشورهای عضو، با هدایت جریان گسترده کالاهای خود، موجب افزایش حجم ترانزیت از طریق روسیه و سایر کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا خواهد شد.

بارانوف در جمع‌بندی اظهار داشت که موافقت‌نامه اتحادیه اقتصادی اوراسیا درباره ایجاد نظام یکپارچه ترانزیت گمرکی با کشورهای ثالث، نه‌تنها ظرفیت ترانزیتی فدراسیون روسیه، بلکه توان ترانزیتی تمامی کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا را به‌طور قابل‌توجهی تقویت خواهد کرد.

دیمیتری کوپتف