هند و اتحادیه اروپا مکانیزم تعرفه‌ای تنظیم می‌کنند

اتحادیه اروپا و هند پس از دو دهه مذاکره بر سر ایجاد منطقه تجارت آزاد به توافق رسیدند.

در همین حال، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده نیز برای هند حالت کاهش تعرفه‌ها را به جریان انداخت.

در پایان ژانویه سال جاری، نمایندگان اتحادیه اروپا و هند درباره انعقاد توافق تجارت آزاد به تفاهم رسیدند. امضای رسمی این سند قرار است طی چند ماه آینده انجام و پیش‌بینی می‌شود این توافق از سال ۲۰۲۷ لازم‌الاجرا شود.

بنا به اعتقاد کارشناسان مصاحبه شونده با روزنامه «گودوک»، یکی از محرک‌های اصلی این توافق، سیاست تعرفه‌ای تحمیل‌شده از سوی دونالد ترامپ بوده است.

فشار ترامپ و عقب‌نشینی‌ها

خاطرنشان می شود که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در ۲ آپریل ۲۰۲۵ بسته‌ای از تعرفه‌های تجاری را اعلام کرد که تقریباً تمامی کشورها را دربر گرفت. او این روز را «روز آزادی» نامید و تعرفه عمومی ۱۰ درصدی بر واردات کالا از همه کشورها (به‌جز روسیه و بلاروس) وضع کرد. همچنین برای کالاهای وارداتی از هند تعرفه‌ای ۲۶ درصدی و برای اتحادیه اروپا ۲۰ درصدی تعیین شد.

هند پیش‌تر تعرفه‌ای ۵۲ درصدی بر کالاهای آمریکایی اعمال کرده بود.

با گذشت زمان، سیاست تعرفه‌ای آمریکا در قبال کشورهای اتحادیه اروپا تا حدی تعدیل شد. در اواخر جولای سال گذشته، اتحادیه اروپا موفق شد تعرفه‌ها بر اکثر کالاها، از جمله خودرو و محصولات دارویی را، تا ۱۵ درصد کاهش دهد. بر برخی اقلام مانند هواپیما و قطعات آن، مواد شیمیایی، داروها و برخی محصولات کشاورزی، آمریکا حتی تعرفه‌ها را به صفر رساند. با این حال، تعرفه فولاد و آلومینیوم همچنان در محدوده ۵۰ درصد باقی مانده است.

به گفته اولگا بلنکایا، رئیس بخش تحلیل اقتصاد کلان گروه مالی «فینام»، کاهش تعرفه‌ها اقدامی خیرخواهانه از سوی آمریکا نبوده، بلکه نتیجه معامله‌ای بود که طی آن اتحادیه اروپا ناگزیر شد افزایش چشمگیری در خرید منابع انرژی از آمریکا و سرمایه‌گذاری در اقتصاد این کشور را بپذیرد.

در آن مقطع، هند طرف این معامله نبود و بنابراین با فشار مضاعف آمریکا روبه‌رو شد. بهانه افزایش تعرفه‌ها، خرید نفت روسیه از سوی هند بود؛ در نتیجه، ۲۵ درصد تعرفه تنبیهی اضافی بر این کشور اعمال شد. در نتیجه، در پایان آگوست سال گذشته، مجموع تعرفه‌های آمریکا بر کالاهای وارداتی از هند به ۵۰ درصد رسید.

گرینلند؛ سیب اختلاف

در پایان سال گذشته، شکاف‌ها در روابط آمریکا و اتحادیه اروپا افزایش یافت و مسئله گرینلند منجر به تشدید این اختلافات شد.

به گفته ایرینا آبانینا، دانشیار گروه تجارت بین‌الملل در دانشکده روابط اقتصادی بین‌الملل در دانشگاه مالی وابسته به دولت فدراسیون روسیه، بروکسل به‌طور فعال در پی یافتن جایگزین‌هایی برای روابط اقتصادی با آمریکا برآمده و اکنون می‌کوشد بازارهای خارجی خود را متنوع کرده و جایگاهش را در کشورهای «جنوب جهانی» تقویت کند.

در چنین شرایطی، اروپا توجه خود را به هند معطوف کرده است. هند نیز به نوبه خود در جست‌وجوی مسیرهای تازه‌ای برای دسترسی به فناوری‌ها، از جمله فناوری‌های اروپایی است. به گفته بلنکایا، هند امیدوار است به بخش‌های مهم بازار اروپا از جمله فناوری اطلاعات، خدمات تجاری و آموزشی دسترسی یابد و هم‌زمان خدمات و سرمایه‌گذاری‌های پیشرفته اروپایی را جذب کند.

مفاد کلیدی

توافق تجارت آزاد میان اتحادیه اروپا و هند، کاهش تعرفه‌ها بر بیش از ۹۹ درصد صادرات هند به اروپا و بیش از ۹۰ درصد صادرات اروپا به هند را ممکن می‌کند. اولگا بلنکایا برآورد می‌کند صادرکنندگان اروپایی سالانه تا ۴ میلیارد یورو (۴٫۷۴ میلیارد دلار) صرفه‌جویی خواهند کرد.

به گفته او، در اتحادیه اروپا بیشترین بهره از کاهش تعرفه‌ها نصیب بخش‌های کشاورزی، صنایع غذایی (با این حال، سویا، گوشت گاو، شکر، برنج و لبنیات مشمول معافیت‌ها نیستند)، شراب سازی، ماشین‌سازی، تولید تجهیزات الکتریکی و خودرو، صنایع شیمیایی، هوافضا و همچنین صنایع متالورژی آهنی خواهد شد.

بنا بر اظهارات اولگا بلنکایا، این توافق به صادرکنندگان هندی امکان توسعه صنایع کاربر مانند نساجی، پوشاک، چرم، کفش، شیلات، جواهرسازی، صنایع‌دستی، ماشین‌سازی و خودروسازی را می‌دهد؛ حوزه‌ای که هند ارزش صادرات آن را ۳۳ میلیارد دلار برآورد می‌کند.

به گفته ایرینا آبانینا، در حوزه خدمات نیز این توافق دسترسی ترجیحی ویژه شرکت‌های اروپایی به بازار هند را، از جمله در بخش‌های کلیدی خدمات مالی و دریایی، فراهم می‌کند. بنابر پیش‌بینی کمیسیون اروپا، صادرات کالای اتحادیه اروپا به هند تا سال ۲۰۳۲ دو برابر میشود.

به باوراولگا بلنکایا، این توافق به‌طور کامل زیان‌های طرفین در بازار آمریکا را جبران نخواهد کرد، اما روند گسترش تجارت با شرکای دیگر (غیر از آمریکا) اکنون کاملاً مشهود است.

ایرینا آبانینا معتقد است:«تجارت آزاد می‌تواند سرمایه‌گذاران خارجی را جذب کرده و زمینه توسعه کسب‌وکار و نوآوری را هم در اتحادیه اروپا و هم در هند فراهم کند. برای شرکت‌های اروپایی، امکان انتقال تولیدات صنایعِ کاربر گسترش می‌یابد و دسترسی ترجیحی به بازار خدمات هند، از جمله حمل‌ونقل دریایی و خدمات مالی، فراهم می‌شود.»

منافع روسیه

تحلیلگران تایید می کنند که در صورت تداوم رشد بالای اقتصاد هند و افزایش صادرات این کشور به اروپا، فرصت‌های پروژه‌های مشترک روسیه و هند در حوزه انرژی، ماشین‌سازی و صنایع کشاورزی نیز می‌تواند گسترش یابد. در نتیجه، تقاضا برای مواد خام روسیه جهت فرآوری در هند افزایش خواهد یافت.

به گفته آبانینا: «طبق پیش‌نویس منتشرشده در وب‌سایت کمیسیون اروپا، طرفین توافق کرده‌اند که حتی اگر کالایی با استفاده از مواد اولیه خارجی در هند تولید می‌شود نیز ساخت هند تلقی شود. از یک‌سو این امر خطر تثبیت نقش تأمین‌کننده مواد خام برای روسیه در مسیر هند را در بلندمدت افزایش می‌دهد، اما از سوی دیگر فرصت‌هایی برای الگوهای جدید همکاری در حوزه فرآوری، متناسب با شرایط ژئوپلیتیکی جدید، ایجاد می‌کند».

او همچنین خاطرنشان می‌کند که در چارچوب تجارت آزاد، واردات موازی برخی کالاهای اروپایی از هند به روسیه ممکن است افزایش یابد. در صورت رشد حجم حمل‌ونقل کالا، فشار بر بنادر و شریان‌های ترانزیتی روسیه بیشتر خواهد شد و این امر می‌تواند فرصت‌هایی برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت و ایجاد اشتغال فراهم کند.

آناستاسیا پریکلادووا، دانشیار دانشکده کسب و کار بین الملل دانشگاه اقتصاد روسیه (پلخانف)، تصریح می‌کند: «توافق میان هند و اتحادیه اروپا می‌تواند به بهره‌برداری از ظرفیت ترانزیتی روسیه از طریق افزایش حمل‌ونقل در کریدور بین‌المللی شمال–جنوب کمک کرده و بر عملکرد راه‌آهن روسیه اثر مثبت بگذارد.

عقب‌نشینی واشنگتن

با این حال، تصمیم ناگهانی برای انعقاد توافق با هند نشان می‌‎دهد، چنین چینشی برای دونالد ترامپ مطلوب نیست.

همانطورکه در ۲ فوریه سال جاری مشخص شد، واشنگتن و دهلی‌نو توافقی برای کاهش نرخ تعرفه‌های قبلی امضا کردند.

بلنکایا معتقد است:«فعال‌تر شدن همکاری اقتصادی هند با اتحادیه اروپا و احتمالاً کانادا، نگرانی دولت آمریکا را برانگیخته و آن را به اقدام واداشت تا مانع از «گریز کامل» هند از تعامل با آمریکا شود؛ تعاملی که تحت فشار تعرفه‌های سنگین بیش از حد متشنج شده بود».

در گام نخست، ترامپ تعرفه اضافی ۲۵ درصدی بر کالاهای هندی که به‌دلیل خرید نفت روسیه اعمال شده بود را لغو کرد. بنا به فرمان رئیس‌جمهور آمریکا، منتشرشده توسط رسانه خبری کاخ سفید :« من (دونالد ترامپ) تصمیم به لغو نرخ تعرفه اضافه بر اساس ارزش(ad valorem tariff rate) را گرفتم».

همچنین در این توافق، کاهش تعرفه کالاهای هندی از ۵۰ درصد به ۱۸ درصد ثبت شده است. دهلی‌نو نیز متقابلاً وعده داده گام‌هایی برای حذف کامل تعرفه واردات کالاهای آمریکایی بردارد و افزون بر آن، ۵۰۰ میلیارد دلار کالا از آمریکا خریداری کند.

در فرمان رئیس‌جمهور آمریکا آمده است که هند به این موضوع متعهد شده است که واردات مستقیم یا غیرمستقیم نفت از روسیه را متوقف و انرژی مورد نیاز خود را از ایالات متحده تأمین کند و همچنین چارچوبی ده‌ساله برای گسترش همکاری‌های دفاعی با واشنگتن منعقد کرده است.

ترامپ در شبکه اجتماعی خود نوشت: «نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، با توقف خرید نفت روسیه موافقت کرده است». با این حال، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، اعلام کرد مسکو هیچ اطلاع رسمی از سوی هند درباره توقف خرید نفت روسیه دریافت نکرده است.

در جمعه، ۶ فوریه، نمایندگان آمریکا و هند در راستای توافقی جدید، بار دیگر دیدار کردند و از ایجاد چارچوب قراردادی خبر دادند که قرار است در ماه مارس امسال نهایی شود.

براساس گزارش رویترز، پس از گذشت دو روز از این دیدار، شرکت‌های پالایش نفت هند از جمله Indian Oil، Bharat Petroleum و Reliance Industries از خرید نفت روسیه خودداری کرده و پیشنهادهای تحویل برای ماه آوریل را نپذیرفته‌اند؛ برخی پالایشگاه‌ها نیز به‌طور کامل خرید نفت روسیه را متوقف کرده‌اند.

با این حال، دهلی‌نو به‌صورت رسمی توقف خرید نفت روسیه را اعلام نکرده است. وزارت خارجه هند تأکید کرده که تنوع‌بخشی به منابع انرژی بر پایه شرایط عینی بازار و تحولات بین‌المللی، اساس راهبرد امنیت انرژی پرجمعیت‌ترین کشور جهان است.

یولیا پروکوفیوا