خط ریلی پیشنهادی با طول تقریبی ۲۰۰ کیلومتر، شهر مرند در ایران را به منطقه مرزی آرالیک در ترکیه متصل خواهد کرد. برآوردهای اولیه نشان میدهد هزینه کل احداث این پروژه حدود ۱.۶ میلیارد خواهد بود و زمان اجرای آن بین ۳ تا ۴ سال پیشبینی میشود.
طبق اعلام فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی ایران، خط مرند–چشمه ثریا قرار است شاخه جنوبی جاده تاریخی ابریشم را به «یک کریدور ریلی کامل که اتصال بدون وقفه میان چین و اروپا را تضمین میکند» تبدیل کند. بر اساس ارزیابیها، تحقق موفق این پروژه نقش ایران و ترکیه را بهعنوان هابهای ترانزیتی کلیدی تقویت خواهد کرد؛ جایگاهی که هر دو کشور بهطور جدی در تلاش برای دستیابی به آن هستند.
الکساندر کاراوایف، کارشناسی از مؤسسه مطالعات راهبردی کاسپین، در گفتوگویی با “1520 “International اظهار داشت که خط مرند–چشمه ثریا طبیعتا امتداد راهآهن قارص–ایغدیر است که هماکنون در ترکیه در حال ساخت است. او، سه عامل اصلی اهمیت راهبردی این پروژه را برای طرفهای ذینفع برجسته میکند.
نخستین عامل، اقتصاد سیاسی است. با ادامه شکوفایی روابط ایران و ترکیه، نیاز به یک ابتکار مشترک بزرگمقیاس بیشتر می شود و ساخت خط آهن بهخوبی پاسخگوی این نیاز است. برای شرکتهای ترکیهای، دسترسی به مسیر جایگزین به سوی خلیج فارس و جنوب آسیا اهمیت ویژهای دارد؛ مسیری که امکان دور زدن کانال سوئز را فراهم میکند، کانالی که در صورت بروز تنشهای منطقهای ممکن است با محدودیتهایی از سوی نیروهای اسرائیلی مواجه شود.
دومین عامل، زیرساختی است. ایجاد خط مرند–چشمهثریا یک اتصال ریلی جایگزین به ایران اضافه کرده و نیاز به عبور "کشتیهای فرابر" از دریاچه وان را از میان برمیدارد.
سومین عامل، شامل اهداف لجستیکی ایران و ترکیه میشود، که پیشتر نیز به آن اشاره شده بود. تکمیل موفق مسیرهای مرند–چشمه ثریا و قارص–ایغدیر، میتواند شهرهای قارص و ایغدیر را به هابهای لجستیکی کلیدی برای عملیات شرقی ترکیه تبدیل کند. در حال حاضر، ارتباط عملیاتی میان قارص و باکو از طریق بزرگراه باکو–تفلیس–قارص برقرار است. همچنین انتظار میرود طی دو سال آینده بخشی از راهآهن سابق ترانسقفقاز به سوی ارمنستان دوباره فعال شود و ظرف چهار سال خط ریلی ایغدیر–دیلوجو تا مرز جمهوری خودمختار نخجوان آذربایجان تکمیل گردد، جایی که این مسیر به کریدور زنگزور متصل خواهد شد، مسیری که گاه بهصورت غیررسمی «مسیر ترامپ» نامیده میشود.
برای ایران نیز اجرای این پروژهها به معنای تبدیل مرند به یک تقاطع محوری است که مسیرهای منتهی به ترکیه را به خط جلفا–تبریز پیوند میدهد و دسترسی به جمهوری آذربایجان و روسیه را تسهیل میکند.
با این حال، کاراوایف نسبت به بزرگنمایی ادعاها درباره ایجاد یک کریدور کاملاً جدید میان چین و اروپا هشدار میدهد. وی میگوید: «این مباحث بیشتر بازتابدهنده اختلاف ها در نحوه ارائه اطلاعات هستند. در اصل، این مسیرها گزینههایی جایگزین برای کریدورهای اصلی چین–اروپا خواهند بود. حتی میتوان نوعی سلسلهمراتب ترسیم کرد: مسیرهای دریایی از نظر حجم همچنان در صدر قرار دارند، سپس مسیرهای زمینی از طریق روسیه و در نهایت کریدور میانی با شاخههای مختلف آن قرار دارند.»
Read next content