اتحادیه اقتصادی اوراسیا کریدورهای ترانزیتی خود را گسترش می‌دهد

کووات رحیموف، مدیر اداره مقررات گمرکی و رویه‌های اجرایی کمیسیون اقتصادی اوراسیا، در جریان فروم «کریدورهای حمل‌ونقل اوراسیا – افق‌ها و فرصت‌های جدید» که پنچم دسامبر در مسکو برگزار شد، اعلام کرد که چهار کشور از پنج عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا ، روسیه، بلاروس، قرقیزستان و ارمنستان ــ این سند را پیش‌تر تصویب کرده‌اند. وی افزود: «قزاقستان نیز عملاً این روند را به پایان رسانده و ما در انتظار یادداشت رسمی تأییدیه تصویب هستیم. این توافق‌نامه پیش‌تر در مجلس و سنا تصویب شده است».

این توافق‌نامه که نزدیک به یک سال پیش، در ۲۶ دسامبر ۲۰۲۴، به امضا رسید، با هدف ایجاد لجستیک یکپارچه و بدون وقفه در چارچوب توافق‌های دوجانبه میان اتحادیه اقتصادی اوراسیا و کشورهای هم‌مرز تدوین شده است. در پیام کمیسیون اقتصادی اوراسیا تأکید شده است: «موضوع بر سر تسریع و کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل از طریق به‌کارگیری فناوری‌های دیجیتال و همچنین کاهش ریسک بروز خطا در فرآیند تحویل کالا است؛ امری که برای مصرف‌کننده نهایی اهمیت ویژه‌ای دارد».

این توافق‌نامه، به طور خاص، شامل اظهارنامه الکترونیکی ترانزیت واحدی که در سراسر قلمرو اتحادیه اجرایی شده و تضمین واحدی برای پرداخت عوارض و مالیات‌هاست، می شود.

همچنین در قلمرو اتحادیه اقتصادی اوراسیا، پلمپ‌های ناوبری کشورهای ثالثی که توافق‌های مربوطه را امضا کرده‌اند، به رسمیت شناخته خواهد شد. استفاده از این پلمپ‌ها برای حمل کالاهای مشمول مالیات غیرمستقیم (اکسایز) در قلمرو اتحادیه از ۱۱ فوریه الزامی می‌شود. در مرحله دوم، این الزام به محصولات صنایع سبک تسری خواهد یافت و در مرحله سوم، تمامی کالاهای حمل‌شونده را دربر خواهد گرفت.

به گفته کووات رحیموف ، ازبکستان علاقه‌مندی خود را برای پیوستن به سامانه واحد ترانزیت گمرکی اعلام کرده و در حال حاضر رایزنی‌ها در این زمینه در جریان است. همچنین کمیسیون اقتصادی اوراسیا امیدوار است چین را نیز به این همکاری جلب کند؛ همکاری که در چارچوب زیرکمیته دوجانبه همکاری‌های گمرکی در حال پیگیری است. رحیموف تصریح کرد: «اگر طرف چینی نیز علاقه‌مند باشد، بسیار مطلوب خواهد بود، چرا که چین در حال حاضر یکی از بزرگ‌ترین شرکای تجاری تمامی کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیاست».

علاقه ازبکستان به ساده‌سازی رژیم گمرکی با اتحادیه اقتصادی اوراسیا به‌راحتی قابل توضیح است؛ چرا که تقریباً کل تجارت خارجی این کشور به ترانزیت از طریق کشورهای عضو اتحادیه وابسته است. آلِفتینا کریلووا، مدیرعامل « آگرو لجستیک اوراسیا»(Eurasian agro logistics.)، توضیح می دهد که سرمایه‌گذاران خارجی مشارکت‌کننده در پروژه «یانگی تاشکند» (تاشکند نوین) نیز تا حد زیادی با اتکا به مسیرهای ترانزیتی، از جمله از طریق روسیه، وارد این پروژه شده‌اند.

همچنین در مرحله تدوین این توافق‌نامه نیز کارشناسان به پتانسیل همگرایانه نهفته در آن اشاره می‌کردند. نیکیتا پیژیکوف، رئیس مرکز همگرایی اقتصادی آکادمی سراسری تجارت خارجی روسیه، پیش‌بینی کرده بود که در سال‌های نخست پس از اجرایی شدن توافق، حجم جریان‌های باری ترانزیتی ۷ تا ۱۰ درصد افزایش یابد. وی تأکید داشت: «این امر، فعالیت صادرکنندگان بزرگ و اپراتورهای لجستیکی را در بازارهای کشورهای ثالث تسهیل می‌کند. روسیه در این چارچوب جایگاه خود را به‌عنوان یک هاب ترانزیتی تقویت خواهد کرد».

به گفته دیمیتری بارانوف، کارشناس ارشد شرکت مدیریتی «فینام منجمنت»، توافق اتحادیه اقتصادی اوراسیا درباره سامانه واحد ترانزیت گمرکی با کشورهای ثالث، نه‌تنها پتانسیل ترانزیتی روسیه، بلکه سایر کشورهای عضو اتحادیه را نیز تقویت می‌کند. به‌ویژه برای روسیه، این توافق در شرایط بازجهت‌گیری تجارت به سوی کشورهای شرق و جنوب و همچنین در سایه محدودیت‌های خارجی، اهمیت ویژه‌ای دارد. این توافقنامه باعث کاهش تأخیر در مرزها و افزایش رقابت‌پذیری کریدورهای عبوری از اتحادیه اقتصادی اوراسیا در مقایسه با مسیرهای جایگزین شده و سبب تقویت موقعیت روسیه در ترکیب اوراسیا می شود.

از دیدگاه دیمیتری بارانوف، انتخاب ازبکستان و چین به‌عنوان اولویت های شراکت کاملاً منطقی است. ازبکستان همسایه استراتژیک در آسیای مرکزیست که تسهیل همکاری با آن، لجستیک در چارچوب کشورهای مستقل مشترک‌المنافع را ساده‌تر کرده و حجم مبادلات تجاری میان کشورها را افزایش می دهد. چین نیز بزرگ‌ترین شریک تجاری اتحادیه اقتصادی اوراسیاست و افزایش ترانزیت کالاهای آن از طریق روسیه و اتحادیه، پیوندهای اقتصادی را بیش از پیش تقویت خواهد کرد.

دیمیتری کوپتف